Είναι Σάββατο πρωί. Δεν υπάρχει σχολείο, δεν υπάρχει το συνηθισμένο τρέξιμο της εβδομάδας και, θεωρητικά τουλάχιστον, υπάρχει χρόνος. Κάπου ανάμεσα στον πρώτο καφέ και στην ερώτηση «τι θα κάνουμε σήμερα;», το παιδί έχει ήδη βρει μια οθόνη. Μπορεί να είναι tablet, κινητό, τηλεόραση ή ένα παιχνίδι που ξεκίνησε για λίγο και τελικά κράτησε πολύ περισσότερο. Δεν υπάρχει κάτι ιδιαίτερα παράξενο σε αυτή την εικόνα. Οι οθόνες είναι παντού στην καθημερινότητά μας και, για έναν γονιό που προσπαθεί ταυτόχρονα να οργανώσει το σπίτι, τη μέρα και ίσως λίγες ώρες ξεκούρασης, είναι συχνά η πιο εύκολη επιλογή. Το ενδιαφέρον όμως δεν είναι να αποφασίσουμε αν οι οθόνες είναι «καλές» ή «κακές». Είναι να αναρωτηθούμε κάτι πολύ πιο πρακτικό: τι άλλες επιλογές έχει πραγματικά ένα παιδί όταν θέλει να κάνει κάτι;
Γιατί πολλές φορές λέμε ότι τα παιδιά βαριούνται εύκολα ή ότι δεν θέλουν να ξεκολλήσουν από μια οθόνη, ενώ μπορεί απλώς να μην έχουν ανακαλύψει ακόμη κάτι αρκετά ενδιαφέρον για να σηκωθούν από αυτή. Ένα παιδί δεν γεννιέται γνωρίζοντας ότι του αρέσει η αναρρίχηση, το κολύμπι, ο χορός, οι πολεμικές τέχνες, το ποδήλατο ή μια διαδρομή στη φύση. Κάποιος πρέπει πρώτα να του δώσει την ευκαιρία να τα δοκιμάσει. Και δεν χρειάζεται κάθε καινούργια εμπειρία να μετατραπεί σε χόμπι, πρόγραμμα ή άλλη μία υποχρέωση μέσα στην εβδομάδα. Μερικές φορές μπορεί να είναι απλώς αυτό που είναι: μια διαφορετική Κυριακή, ένα απόγευμα έξω, κάτι που έκανε ολόκληρη την οικογένεια να γελάσει ή η πρώτη φορά που ένα παιδί ανακάλυψε κάτι που πραγματικά του άρεσε.
Η οθόνη είναι η εύκολη επιλογή. Αυτό δεν την κάνει εχθρό.
Είναι εύκολο να μετατρέψουμε τη συζήτηση γύρω από τα παιδιά και τις οθόνες σε μια μάχη ανάμεσα στο «σωστό» και το «λάθος». Στην πραγματική ζωή όμως τα πράγματα είναι πολύ λιγότερο καθαρά. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν ψηφιακό κόσμο, χρησιμοποιούν τεχνολογία στο σχολείο, επικοινωνούν, παίζουν και μαθαίνουν μέσα από αυτή. Και οι γονείς, φυσικά, κάνουν ακριβώς το ίδιο. Το να ζητάμε λοιπόν από ένα παιδί να αντιμετωπίζει μια οθόνη σαν κάτι εντελώς ξένο προς τη ζωή του δεν είναι ιδιαίτερα ρεαλιστικό. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να φροντίζουμε ώστε να υπάρχουν και άλλες επιλογές που να έχουν πραγματικό ενδιαφέρον.
Γιατί υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «άσε το tablet και πήγαινε να κάνεις κάτι» και στο «θέλεις να πάμε να δοκιμάσουμε κάτι που δεν έχουμε ξανακάνει;». Στην πρώτη περίπτωση αφαιρούμε κάτι χωρίς να υπάρχει απαραίτητα μια εναλλακτική. Στη δεύτερη δημιουργούμε περιέργεια. Και η περιέργεια είναι πολύ πιο ισχυρή από μια ακόμη απαγόρευση. Μπορεί να είναι μια βόλτα με ποδήλατο, μια δραστηριότητα στη θάλασσα, ένα μάθημα χορού, μια πρώτη επαφή με την αναρρίχηση ή απλώς μια διαδρομή σε ένα μέρος όπου δεν έχουμε ξαναπάει. Δεν χρειάζεται πάντα να είναι κάτι εντυπωσιακό. Οι μικρές εμπειρίες μπορούν να αλλάξουν μια συνηθισμένη ημέρα ακριβώς επειδή διακόπτουν για λίγο το γνώριμο μοτίβο της.
Τα παιδιά δεν ξέρουν πάντα τι τους αρέσει μέχρι να το δοκιμάσουν
Οι ενήλικες έχουμε ήδη ένα αρκετά μεγάλο αρχείο εμπειριών για να ξέρουμε περίπου τι μας αρέσει. Ξέρουμε αν προτιμάμε το βουνό ή τη θάλασσα, αν μας αρέσει να τρέχουμε, να χορεύουμε, να γυμναζόμαστε μόνοι ή μαζί με άλλους. Τα παιδιά ακόμη δημιουργούν αυτό το αρχείο. Ένα παιδί που λέει «δεν μου αρέσει η πεζοπορία» μπορεί να μην έχει περπατήσει ποτέ σε ένα μονοπάτι που να του φαίνεται ενδιαφέρον. Ένα άλλο μπορεί να πιστεύει ότι δεν του αρέσουν τα αθλήματα επειδή δεν βρήκε τον εαυτό του στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ, χωρίς να έχει δοκιμάσει ποτέ αναρρίχηση, κολύμβηση, πολεμικές τέχνες ή κάτι εντελώς διαφορετικό.
Γι’ αυτό έχει αξία να μπορεί ένα παιδί να δοκιμάζει κάτι καινούργιο χωρίς να χρειάζεται να είναι ήδη καλό σε αυτό. Η πρώτη φορά σε μια δραστηριότητα μπορεί να είναι αμήχανη. Μπορεί να φοβηθεί λίγο, να κουραστεί πιο γρήγορα απ’ όσο περίμενε ή να αποφασίσει μετά από μία ώρα ότι δεν θέλει να το ξανακάνει. Και αυτό είναι απολύτως χρήσιμη πληροφορία. Η ανακάλυψη δεν αφορά μόνο το να βρούμε τι αγαπάμε. Αφορά και το να καταλάβουμε τι δεν μας ταιριάζει.
Κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δοκιμές όμως μπορεί να συμβεί και κάτι διαφορετικό. Ένα παιδί που ήταν διστακτικό πριν από λίγα λεπτά καταφέρνει να ανέβει λίγο ψηλότερα σε έναν τοίχο αναρρίχησης. Κάποιο άλλο μπαίνει για πρώτη φορά σε kayak και ξαφνικά δεν θέλει να βγει από το νερό. Ένα παιδί που στο σπίτι δυσκολεύεται να μείνει συγκεντρωμένο μπορεί να περάσει μία ώρα προσπαθώντας ξανά και ξανά μια καινούργια κίνηση. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποια εμπειρία θα κάνει αυτό το «κλικ». Μπορούμε μόνο να δημιουργήσουμε περισσότερες ευκαιρίες για να συμβεί.
Δεν χρειάζεται κάθε δραστηριότητα να γίνει «το άθλημά του»
Υπάρχει μια μικρή παγίδα στον τρόπο που συχνά οργανώνουμε τις δραστηριότητες των παιδιών. Μόλις κάτι τους αρέσει, η επόμενη σκέψη είναι εύκολα: πόσες φορές την εβδομάδα γίνεται; Πόσο κοστίζει η συνδρομή; Τι εξοπλισμό χρειάζεται; Υπάρχουν αγώνες; Χρειάζεται να ξεκινήσει από τώρα για να γίνει καλό; Χωρίς να το καταλάβουμε, μια ωραία εμπειρία μπορεί να αποκτήσει αμέσως πρόγραμμα, στόχους και υποχρεώσεις.
Φυσικά, όταν ένα παιδί αγαπήσει πραγματικά ένα άθλημα ή μια δραστηριότητα, η συστηματική ενασχόληση μπορεί να γίνει σημαντικό κομμάτι της ζωής του. Δεν χρειάζεται όμως αυτή να είναι η κατάληξη κάθε δοκιμής. Μπορεί να κάνει αναρρίχηση μία φορά και να περάσει υπέροχα χωρίς να γίνει αναρριχητής. Μπορεί να κάνει μια πεζοπορία με την οικογένεια χωρίς να χρειάζεται να αγοράσουμε αμέσως εξοπλισμό για τις επόμενες δέκα. Μπορεί να δοκιμάσει χορό, kayak ή ένα καινούργιο άθλημα και απλώς να κρατήσει την εμπειρία.
Όταν αφαιρούμε την απαίτηση να είναι ένα παιδί καλό σε καθετί που δοκιμάζει, αφήνουμε περισσότερο χώρο στην εξερεύνηση. Και αυτό έχει σημασία, γιατί η παιδική ηλικία είναι μία από τις λίγες περιόδους της ζωής όπου μπορείς να κάνεις κάτι για πρώτη φορά χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογήσεις γιατί το κάνεις. Μπορείς απλώς να θέλεις να δεις πώς είναι.
Μερικές από τις καλύτερες οικογενειακές στιγμές ξεκινούν χωρίς μεγάλο σχέδιο
Αν ρωτήσεις μια οικογένεια ποιες στιγμές θυμάται περισσότερο από τα τελευταία χρόνια, δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι οι πιο ακριβές ή οι πιο οργανωμένες. Συχνά είναι κάτι πολύ πιο μικρό. Η μέρα που όλοι βράχηκαν περισσότερο απ’ όσο περίμεναν. Η πρώτη φορά που το παιδί κατάφερε να κάνει κάτι μόνο του. Η λάθος στροφή σε ένα μονοπάτι που τελικά έγινε η ιστορία που επαναλαμβάνεται σε κάθε οικογενειακό τραπέζι. Το παγωτό μετά από μια δραστηριότητα. Η διαδρομή της επιστροφής όταν όλοι ήταν κουρασμένοι αλλά κανείς δεν σταματούσε να μιλά για όσα είχαν γίνει.
Οι κοινές δραστηριότητες έχουν αυτή την ιδιαιτερότητα: δίνουν στην οικογένεια κάτι να ζήσει μαζί αντί απλώς να βρίσκεται στον ίδιο χώρο. Δεν σημαίνει ότι κάθε Σαββατοκύριακο πρέπει να μετατρέπεται σε οικογενειακή αποστολή. Υπάρχουν και Σαββατοκύριακα που ο καναπές είναι εξαιρετική επιλογή. Αλλά όταν υπάρχει η δυνατότητα για κάτι διαφορετικό, μια δραστηριότητα μπορεί να δημιουργήσει χώρο για συζήτηση, γέλιο, μικρές δυσκολίες και εκείνες τις στιγμές που δεν σχεδιάζονται εύκολα από πριν.
Αυτό είναι και κάτι που δύσκολα αντικαθίσταται από μια φωτογραφία ή ένα βίντεο. Μπορούμε να καταγράψουμε μια στιγμή, αλλά η ανάμνηση συνήθως βρίσκεται σε όσα συνέβησαν γύρω από αυτή. Στο πώς φτάσαμε εκεί, ποιος φοβήθηκε πρώτος, ποιος ήθελε να ξαναδοκιμάσει και τι λέγαμε στον δρόμο της επιστροφής.
Το Σαββατοκύριακο δεν χρειάζεται να οργανώνεται σαν project
Υπάρχει βέβαια και η πλευρά του γονιού. Το «να κάνουμε περισσότερα πράγματα με τα παιδιά» ακούγεται ωραίο μέχρι να προστεθεί σε μια εβδομάδα που ήδη έχει σχολείο, δουλειά, ψώνια, μετακινήσεις, υποχρεώσεις και ένα ημερολόγιο που μοιάζει γεμάτο πριν καν αρχίσει. Αν για κάθε διαφορετική δραστηριότητα χρειάζονται ώρες αναζήτησης, τηλεφωνήματα και συνεννόηση, η εύκολη λύση του να μείνουμε σπίτι γίνεται απολύτως κατανοητή.
Ίσως λοιπόν το ζητούμενο δεν είναι να γεμίσουμε ακόμη περισσότερο το πρόγραμμα μιας οικογένειας, αλλά να κάνουμε τις επιλογές ευκολότερες. Να μπορούμε να δούμε τι υπάρχει γύρω μας, τι ταιριάζει στην ηλικία και στα ενδιαφέροντα του παιδιού και τι μπορούμε πραγματικά να κάνουμε αυτό το Σαββατοκύριακο. Μερικές φορές η διαφορά ανάμεσα στο «θα ήταν ωραίο να κάνουμε κάτι» και στο να βγούμε τελικά από το σπίτι είναι απλώς το πόσο εύκολα μπορούμε να βρούμε αυτή την ιδέα.
Και δεν χρειάζεται κάθε έξοδος να έχει εκπαιδευτικό στόχο ή να είναι η καλύτερη οικογενειακή εμπειρία της χρονιάς. Μπορεί να είναι δύο ώρες. Μπορεί κάτι να μην πάει όπως το περιμέναμε. Το παιδί μπορεί να γκρινιάξει στην αρχή και να περάσει τέλεια μετά, ή ακριβώς το αντίθετο. Αυτή είναι η πραγματική ζωή μιας οικογένειας και ίσως γι’ αυτό οι εμπειρίες έχουν μεγαλύτερη αξία όταν δεν προσπαθούμε να τις κάνουμε τέλειες.
Περισσότερες επιλογές σημαίνουν περισσότερες πιθανότητες να βρει κάτι δικό του
Δεν χρειάζεται κάθε παιδί να αγαπήσει τη φύση. Ούτε κάθε παιδί να αγαπήσει τον αθλητισμό, τον χορό ή την περιπέτεια. Δύο παιδιά στην ίδια οικογένεια μπορεί να δοκιμάσουν ακριβώς την ίδια δραστηριότητα και να επιστρέψουν με εντελώς διαφορετική άποψη. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε εμείς ποιο πρέπει να είναι «το σωστό» ενδιαφέρον τους. Είναι να υπάρχει αρκετός χώρος ώστε να ανακαλύψουν μόνα τους τι τα κάνει να θέλουν να ξαναπάνε.
Αυτό είναι και ένα από τα πράγματα που θέλει να κάνει πιο απλά το InAction: να βοηθά ανθρώπους και οικογένειες να ανακαλύπτουν δραστηριότητες και εμπειρίες που υπάρχουν γύρω τους, από fitness και wellness μέχρι outdoor εμπειρίες, χωρίς να χρειάζεται να γνωρίζουν από πριν ακριβώς τι ψάχνουν. Για μια οικογένεια, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι αντί για άλλη μία αναζήτηση του τύπου «τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα;», υπάρχουν περισσότερες πραγματικές επιλογές μπροστά της.
Γιατί τελικά ο στόχος δεν είναι να γεμίσουμε κάθε ελεύθερη ώρα ενός παιδιού. Ούτε να μετατρέψουμε το Σαββατοκύριακο σε πρόγραμμα δραστηριοτήτων. Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο για να βαρεθούν, να παίξουν, να ξεκουραστούν και, ναι, να χρησιμοποιήσουν και τις οθόνες τους. Αλλά χρειάζονται και ευκαιρίες να ανακαλύψουν έναν κόσμο που δεν μπορούν να γνωρίσουν μόνο κοιτάζοντάς τον.
Μπορεί να δοκιμάσουν δέκα πράγματα και τα εννέα να μη μείνουν στη ζωή τους. Το δέκατο όμως μπορεί να γίνει εκείνο που περιμένουν όλη την εβδομάδα.
Και αυτό δεν το μαθαίνεις μέχρι να το δοκιμάσεις.
Less Scroll. More Life.